Strafrecht is vooral taal en cultuur

Recht en dus ook strafrecht is vooral een kwestie van taal en rechtscultuur en dus in beweging. Dat bleek op het symposium The Law of Criminal Procedure - A Comparative Approach dat 9 en 10 oktober 2006 werd gehouden in Den Haag. Dit symposium is het eerste van een reeks en behandelde de strafprocedure in Duitsland en Frankrijk. Het werd georganiseerd door de regio Nederland van de Association Internationale des Interprètes de Conférence AIIC.

Wolfgang Schomburg, rechter bij het Joegoslaviëtribunaal (ICTY) en het Rwandatribunaal (ICTR), waarschuwde voor een te simplistisch onderscheid tussen het Anglo-Amerikaanse en de continentale rechtstelsels zoals die in Duitsland en Frankrijk. De strafprocedures bij internationale rechtbanken en gerechtshoven, zoals het ICTY, zijn volgens hem gebaseerd op het Angelsaksische stelsel, maar eveneens beïnvloed door die van het continent. De strafprocedures van het ICTY verlopen op basis van het conflictmodel. Het verschil zit vooral in de zeer actieve rol van de verdachte tijdens de terechtzitting in Duitsland, aldus rechter Schomburg. Ook als deze Angeklagte door een advocaat wordt bijgestaan, heeft hij het recht zich vrijelijk te uiten. Zowel letterlijk als figuurlijk neemt de verdachte een centrale plaats in tijdens de zitting. Op een plaats in de buurt van de rechter valt het zonlicht dat -symbolisch- de waarheid onthult namelijk op zijn of haar gezicht ofwel "die Sonne bringt es an den Tag".

Participants

Beknopte beroepsprocedure

Schomburg was kritisch over de procedure van het ICTY. Volgens hem verdient de volledige kennis van de Duitse rechter van alle tijdens de terechtzitting voorhanden zijnde stukken de voorkeur boven de kennis van een gedeelte van de stukken van de rechter bij het ICTY. Ook zou volgens hem de beroepsprocedure van het ICTY even beknopt zou moeten zijn als de Duitse.

Het strafrecht is echter niet alleen een kwestie van procedures maar ook van taal: zo benadrukte Schomburg de essentiële verschillen tussen "Berufung" en "Revision",tussen  "Schwurgericht" en "Geschworenengericht" en het gebruik van de term "Rechtsmittel" boven dat van "Rechtsbehelf". Volgens hem kan het grote aantal te vertalen stukken bij het ICTY de kwaliteit van de vertalingen in gevaar brengen. "Een grote betrokkenheid van juristen-vertalers bij de ontwikkeling van het strafrecht is daarom gewenst" aldus Schomburg.

Frans recht

Zijn meningen werden bevestigd door mevrouw Dominique Greff-Bohnert, liaison-magistraat bij de Franse Ambassade in Nederland. Ook de Franse strafprocedure heeft kenmerken van het Anglo-Amerikaanse en van het ‘civiele' recht en kan zowel inquisitoir als accusatoir worden genoemd, meent zij. Dat bleek uit haar stapsgewijze behandeling van de hele procedure, vanaf het moment dat de strafvordering wordt ingesteld tot aan de gewone en buitengewone beroepsmogelijkheden. Ook volgens Greff-Bohnert draait strafecht om taal en de valkuilen daarin zoals de verschillen tussen "garde à vue" en "détention provisoire", tussen "mandat d'arrêt" en "mandat de dépôt", "relaxe" en "acquittement", "jugement" en "arrêt". Het voordeel daarvan is echter, dat nuances in het juridisch taalgebruik het mogelijk maken om volledig nieuwe begrippen te scheppen. Zo is de term "témoin assisté" ingevoerd om de getuige te benoemen wiens juridische status zich tussen die van de getuige en de verdachte "mis en examen" bevindt. Begrippen als de "magistrature debout" of "parquet" , de officier van justitie die zijn vordering staande op het parket uitspreekt,  en "magistrature du siège" of "magistrature assise" die zittend rechtspreekt, zijn echter niet van taalkundige aard, deze functionarissen zijn dagelijks waarneembaar in de rechtzaal.

De Outreau-affaire

Ook het Franse strafrecht staat echter niet stil. Zo heeft volgens mevrouw Greff-Bohnert de Outreau-affaire een hervorming van de Franse strafrechtelijke procedure in gang gezet. In dit stadje in het département Pas-de-Calais speelde in de negentiger jaren van de vorige eeuw een proces wegens pedofilie. In 2005 werd er een parlementaire enquête over ingesteld. Mevrouw Greff-Bohnert betoogde dat het Franse strafstelsel niet heeft gefaald tijdens deze zaak, hoewel de uitspraak natuurlijk vele vragen opwerpt. De rechtspraak is niet onfeilbaar en cameraopnames van door rechters-commissarissen afgenomen verhoren zullen hieraan waarschijnlijk niet veel veranderen.

Emma Charlotte Hartkamp is tweedejaars studente tolken bij het Institut Supérieur d'Interprétation et de Traduction (ISIT), te Parijs

Zij bedankt Olive McLoughlin en Andrew Constable van het Internationaal Strafhof in Den Haag voor hun glasheldere vertolkingen naar het Engels.

Aan de Europäische Rechtsakademie Trier (www.era.int) worden regelmatig conferenties gehouden over Europees (straf)recht en hiermee verwante onderwerpen.



Recommended citation format:
Emma Charlotte HARTKAMP. "Strafrecht is vooral taal en cultuur". aiic.fr February 6, 2007. Accessed September 16, 2019. <http://aiic.fr/p/2617>.